Фармацевтикалық өндіріс қалдығы - тебаинді кодейнге қайта өңдеу
DOI:
https://doi.org/10.32523/y29ezp74Кілт сөздер:
тебаин, кодеин, фармацевтикалық қалдықтар, синтез, экологиялық қауіпсіздік, қайта өңдеу, Мейервейн–Пондорф–Верлей реакциясыАңдатпа
Мақалада фармацевтикалық өнеркәсіптің улы қалдықтарының бірі тебаинді қайта өңдеу арқылы кодеин дәрілік препаратын алу мүмкіндігі жан-жақты қарастырылған. Зерттеудің өзектілігі қоршаған ортаға түсетін антропогендік жүктемені төмендету, қауіпті өндірістік қалдықтардың жиналуын азайту және оларды пайдалы өнімге айналдыратын аз қалдықты технологияларды дамыту қажеттілігімен негізделеді. Зерттеу фармацевтикалық өндірісте ресурстарды ұтымды пайдалану және қалдықтарды басқарудың заманауи тәсілдерін енгізуге бағытталған. Жұмыстың теориялық негізі ретінде тебаиннен кодеин синтездеуде Мейервейн–Пондорф–Верлей реакциясын қолдану таңдалды. Бұл реакция жұмсақ жағдайларда жүретіндігімен, жоғары селективтілігімен және жанама өнімдердің аз түзілуімен ерекшеленеді. Эксперименттік зерттеулер стандартты зертханалық қондырғыда жүргізіліп, реакциялық орта ретінде изопропил спирті, ал тотықсыздандырғыш ретінде алюминий изопропилаты қолданылды. Таңдалған технологиялық параметрлер процестің тұрақтылығын қамтамасыз етіп, алынған нәтижелердің жақсы қайталанымдылығын көрсетті. Сонымен қатар, алынған деректер процесті өндірістік деңгейде масштабтауға мүмкіндік бар екенін айқындайды. Алынған өнім Мемлекеттік фармакопея талаптарына сәйкес кешенді физика-химиялық талдаудан өтті. Кодеин негізі мен кодеин фосфатының түпнұсқалығы, тазалығы, ерігіштігі және сандық құрамы фармакопеялық стандарттарға толық сәйкес келетіні анықталды. Кодеин негізінің мөлшері кемінде 99,0 % болып, мақсатты өнімнің шығымы бастапқы тебаиннің 43 - 47 % құрады. Зерттеу нәтижелері фармацевтикалық өндіріс қалдықтарын тиімді қайта өңдеу мүмкіндігін дәлелдеп, экологиялық қауіпсіздікті арттыруға, экономикалық тиімділікті көтеруге және қайталама ресурстарды кешенді пайдалануға негіз бола алады.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
1. Al-Ani, R. R., Al Obaidy, A. M. J., & Hassan, F. M. (2019). Multivariate analysis for evaluation of the water quality of Tigris River within Baghdad City in Iraq. Iraqi Journal of Agricultural Sciences, 50, 332-341. https://jcoagri.uobaghdad.edu.iq/index.php/intro/article/view/299
2. Bansal, R. K. (2004). A textbook of organic chemistry (4th ed.). New Age International. https://books.google.tt/books?id=dk5J2eQlpboC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=fals e
3. Baroka, I. (2025). Pharmaceutical waste management: Sources, environmental impacts, and sustainable solutions. Pharmacy Reports, 5, 95. https://doi.org/10.51511/pr.95
4. Cseke, L. J., Kirakosyan, A., Kaufman, P. B., Warber, S., Duke, J. A., & Brielmann, H. L. (2006). Natural products from plants (2nd ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781420004472
5. Dalai, S., Marthati, M. B., Datla, A. V., Maturu, M. V. S., & Yellapu, R. N. (2022). Multiple ruptured aneurysms over basilar artery fenestration: Endovascular management. Cureus, 14(1). https://www.semanticscholar.org/reader/8590bac907f349220c90ebca8013148fc48c14de
6. Elkham, E. A., & Romanova, T. A. (2021). The impact of pharmaceutical waste on the environment and the problems of its management. International Research Journal, (6-2(108)), 15-17. doi:10.1504/ijewm.2025.10074722
7. Fairbairn, D. J., Karpuzcu, M. E., Arnold, W. A., Barber, B. L., Kaufenberg, E. F., Koskinen, W. C., Novak, P. J., Rice, P. J., & Swackhamer, D. L. (2015). Sediment-water distribution of contaminants of emerging concern in a mixed-use watershed. Science of the Total Environment, 505, 896-904. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2014.10.046
8. Fisher, A. C., Liu, W., Schick, A., Ramanadham, M., Chatterjee, S., Brykman, R., Lee, S. L., Kozlowski, S., Boam, A. B., Tsinontides, S. C., & Kopcha, M. (2022). An audit of pharmaceutical continuous manufacturing regulatory submissions and outcomes in the US. International Journal of Pharmaceutics, 622, 121778. https://doi.org/10.1016/j.ijpharm.2022.121778
9. Goh, W. J., Tan, S. X., Pastorin, G., Ho, P. C. L., Hu, J., & Lim, S. H. (2021). 3D printing of four- in-one oral polypill with multiple release profiles for personalized delivery of caffeine and vitamin B analogues. International Journal of Pharmaceutics, 598, 120360. https://doi.org/10.1016/j.ijpharm.2021.120360
10. Goyanes, A., Madla, C. M., Umerji, A., Duran Pineiro, G., Giraldez Montero, J. M., Lamas Diaz, M. J., Gonzalez Barcia, M., Sánchez-Pintos, P., Couce, M. L., Gaisford, S., & Basit, A. W. (2019). Automated therapy preparation of isoleucine formulations using 3D printing for the treatment of MSUD. International Journal of Pharmaceutics, 567, 118497. https://doi.org/10.1016/j.ijpharm.2019.118497
11. Hesse, M. (2002). Alkaloids: Nature’s curse or blessing. Wiley-VCH. https://doi.org/10.1002/anie.200385928
12. Ionescu, A.-M., & Cazan, C. (2024). Pharmaceutical waste management: a comprehensive analysis of Romanian practices and perspectives. Sustainability, 16(15), 6571. https://doi.org/10.3390/su16156571
13. Johnson, A. W. (1999). Invitation to organic chemistry. Jones & Bartlett Publishers. https://books.google.kz/books/about/Invitation_to_Organic_Chemistry.html?hl=de&id=IvuB PwAACAAJ&redir_esc=y
14. Kurbanova, L. B., Khaydarov, M. Kh., Mirzakhodzhayeva, Z. P., Karimsakov, K. E., & Kucherbaev, K. D. (2017). Preparative synthesis of codeine from pharmaceutical waste- thebaine. https://doi.org/10.1021/ol5023849
15. Lewis, R. A. (1998). Lewis ’dictionary of toxicology. CRC Press. https://books.google.kz/books/about/Lewis_Dictionary_of_Toxicology.html?id=caTqdbD7j4 AC&redir_esc=y
16. Manske, R. H. F. (1965). The alkaloids: Chemistry and physiology (Vol. 8). Academic Press. https://uodiyala.edu.iq/uploads/PDF%20ELIBRARY%20UODIYALA/EL34/THE%20ALKA LOIDS%20Chemistry%20and%20Physiology.pdf
17. Movchan, K. S. (2016). Control system of utilization of medical waste: Experience of the EU and Russia. π-Economy, (5(251)), 41-46. https://economy.spbstu.ru/userfiles/files/articles/2016/5/04_movchan.pdf
18. Miege, C., Choubert, J. M., Ribeiro, L., Eusèbe, M., & Coquery, M. (2009). Fate of pharmaceuticals and personal care products in wastewater treatment plants. Environmental Pollution, 157(5), 1721-1726. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2008.11.045
19. Nazarbayev, N. A. (2012, December 14). Strategy “Kazakhstan-2050”: New political course of the established state. http://www.akorda.kz
20. Nazarbayev, N. A. (2014, November 11). Nurly Zhol – Path to the Future. https://www.akorda.kz/en/events/astana_kazakhstan/astana_other_events/the-address-of-the- head-of-state-to-the-people-of-kazakhstan
21. Nieminen, J., Anugwom, I., Kallioinen, M., & Mänttäri, M. (2020). Green solvents in recovery of aluminium and plastic from waste pharmaceutical blister packaging. Waste Management, 107, 20-27. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2020.03.014
22. Pratyusha, K., Gaikwad, N. M., Phatak, A. A., & Chaudhari, P. D. (2022). Waste material management in pharmaceutical industry. International Journal of Pharmaceutical Sciences Review and Research, 16(2), 121-129. https://www.globalresearchonline.net/journalcontents/v16-2/27.pdf
23. The Constitution of the Republic of Kazakhstan. (1995, August 30). https://www.parlam.kz/en/Home/OpenFile?speechId=&culture=en&npaId=1
24. Voronina, L. P., Pozdnyakov, S. A., Balagur, L. A., & Kesler, K. E. (2018). Problem of classification of pharmaceutical waste and approaches to solution. International Journal of Applied and Fundamental Research, 12(2), 340-345. https://doi.org/10.17513/mjpfi.12572
25. Zholdasbay, E. E., Argyn, A. A., Kurmanseitov, M. B., Tazhiyev, E. B., & Ichev, V. A. (2023). On the choice of technology for recycling e-waste. International Journal of Applied and Fundamental Research, 7, 28-33. https://doi.org/10.17513/mjpfi.13559
Жүктеулер
Жарияланды
Нұсқалар
- 2026-07-05 (2)
- 2026-06-30 (1)
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Гулнар Кемелбекова, Гульзира Абсаттар, Маржан Сыздыкова, Ергазы Жатканбаев, Аяулым Тілеуберді (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
