Қазақстандық АЭС шығарындылары құрамындағы радионуклидтердің радиоэкологиялық маңызын бағалау
DOI:
https://doi.org/10.32523/9ay4dx94Кілт сөздер:
АЭС, ВВЭР-1200 реакторы, халықтың сәулелену дозалары, дозалық критерийлер, радиациялық әсер ету индекстері, доза түзетін радионуклидтер, тиімді дозаАңдатпа
Жоспарланым отырған ВВЭР 1200 реактор қондырғысымен жұмыс істейтін Қазақстан АЭС- інің шығарындылары мен төгінділерінен халыққа түсетін дозалық жүктемелер есептелді. Есептеулер көрсеткендей, ВВЭР 1200 реакторымен жұмыс істейтін АЭС -ті пайдалану кезінде халыққа түсетін дозалық жуктемелер дозалық шектен және АЭС үшін ең аз дозалық квотадан әлдекайда төмен. Жоспарланып отырған АЭС маңындағы аумақтын радиоэкологиялық мониторинг (РЭМ) регламентін әзірлеу барысында қызығушылық тудыратын есептік бағалау жургізілді. Негізгі доза құраушы станциялык радионуклидтер 14С және инертті радиоактивті газдар ИРГ екені , ал 3Н аз дәрежеде әсер ететіні аныкталды. Қоршаған орта компоненттері мен агроөнімдердегі радонуклидтерден халыққа тусетін ішінара дозалық жуктемелер есептелді. Халыққа тусетін дозалық жуктемеге елеулі улес қосатыны - өсімдік өнімдеріндегі 14С, ал ет пен суттегі улесі аз. Бұл есептеулердін маңызды нәтижесі - АЭС жұмыс істеген кезде халыққа тусетін дозалық жуктемені қалыптастырудағы агросфераның жетекші рөлін растау. Іргелес аумаққа РЭМ жургізу мумкіндігін бағалау мақсатында топырақтағы және агроөнімдердегі станциялық радионуклидтердің мөлшері есептелді. Бірқатар станциялық радионуклидтін улестік белсенділігі анықтау шегінен едәуір төмен екені белгілі болды. ВВЭР- 1200 реакторы ушін агроөнімдерде ең көп мөлшерде болатын радинуклид ретінде 3Н анықталды. Бұл жағдай жоспарланып отырған Қазақстан АЭС- інің әсер ету аймағындағы агроэкожуйелерге РЭМ жургізу регламентін әзірлеу кезінде ескерілуі мумкін.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Bréchignac, F, Oughton, D., Mays, C., Barnthouse, L., Beasley, J. C., Bonisoli-Alquati, A., Bradshaw, C., Brown, J., Dray, S., Geras'kin, S., Glenn, T., Higley, K., Ishida, K., Kapustka, L., Kautsky, U., Kuhne, W., Lynch, M., Mappes, T., Mihok, S., Møller, A. P., Mothersill, C., Mousseau, T. A., Otaki, J. M., Pryakhin, E., Rhodes, O. E., Salbu, B., Strand, P., & Tsukada, H. (2016). Addressing ecological effects of radiation on populations and ecosystems to improve protection of the environment against radiation: Agreed statements from a Consensus Symposium. Journal of Environmental Radioactivity, 158-159, 21-29. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2016.03.021
Ekidin, A. A., Zhukovskiy, M. V., & Vasyanovich, M. E. (2016). Identification of the main dose-forming radionuclides in NPP emissions (Identifikatsiya osnovnykh dozoobrazuyushchikh radionuklidov v vybrosakh AES in Russian). Atomic Energy, 120(2), 134-137. https://doi.org/10.1007/s10512-016-0107-x
International Atomic Energy Agency. (2001). Generic models for use in assessing the impact of discharges of radioactive substances to the environment (Safety Reports Series No. 19). https://www.iaea.org/publications/6024/generic-models-for-use-in-assessing-the-impact-of-discharges-of-radioactive-substances-to-the-environment
International Atomic Energy Agency. (2017). International peer review of the environmental impact assessment performed for the licence application of the Baltic-1 Nuclear Power Plant. https://www.iaea.org/publications/11145/international-peer-review-of-the-environmental-impact-assessment-performed-for-the-licence-application-of-the-baltic-1-nuclear-power-plant-kaliningrad-russian-federation
International Atomic Energy Agency. (2005). Environmental and source monitoring for purposes of radiation protection (Safety standards series no. RS-G-1.8). https://www.iaea.org/publications/7176/environmental-and-source-monitoring-for-purposes-of-radiation-protection
Fesenko, S. V., Sanzharova, N. I., Karpenko, E. I., Isamov, N. N., Kuznecov, V. K., Panov, A. V., & Cygvincev, P. N. (2021). Radioecological monitoring and its role in ensuring safety of Nuclear Power Plants (Radioekologicheskij monitoring i ego rol' v obespechenii bezopasnosti atomnyh elektrostancij in Russian). Universities News. Nuclear Energy, 4, 19-30. https://doi.org/10.26583/npe.2021.4.02
Guidelines 13.5.13-00. (2005). Organization of state radioecological monitoring of agroecosystems in the zone of influence of radiation-hazardous objects (2nd edition) (Metodicheskie ukazaniya 13.5.13-00. Organizaciya gosudarstvennogo radioekologicheskogo monitoringa agroekosistem v zone vozdejstviya radiacionno-opasnyh ob’ektov (2-e izdanie) in Russian). https://gostassistent.ru/doc/7ac3dc38-5248-481c-8d99-c94dcbc0130c?utm_source=yandex.kz&utm_medium=organic&utm_campaign=yandex.kz &utm_referrer=yandex.kz
Karpenko, E. I., Spiridonov, S. I., & Kurtmulaeva, V. E. (2018). Estimated radiation doses to the population from exposure to routine atmospheric releases during long-term operation of the Leningrad NPP-2 (Dolgosrochnyy prognoz dozovykh nagruzok na naselenie pri shtatnykh atmosfernykh vybrosakh Leningradskoy AES-2 s pomoshch'yu programmnogo sredstva CROM in Russian). Radiation and Risk, 27(2), 20-27. https://doi.org/10.21870/0131-3878-2018-27-2-20-27
Kryshev, A. I., Vasyanovich, M. E., Ekidin, A. A., Filatov, Y. N., & Murashova, E. L. (2020). Tritium entry into the atmosphere with emissions from NPP-VVER and population irradiation dose assessment (Postuplenie tritiya v atmosferu s vybrosami AES s VVER i otsenka dozy oblucheniya naseleniya in Russian). Atomic Energy, 128(6), 362-367. https://doi.org/10.1007/s10512-021-00703-0
Kryshev, A. I., Kryshev, I. I., Vasyanovich, M. E., Ekidin, A. A., Kapustin, I. A., & Murashova, E. L. (2020). Population irradiation dose assessment for 14C emissions from NPP with RBMK-1000 and EGP-2 reactors (Ocenka dozy oblucheniya naseleniya ot vybrosa 14C AES s RBMK-1000 i EGP-6 in Russian). Atomic Energy, 128, 1, 53-59. https://doi.org/10.1007/s10512-020-00650-2
Kuznetsov, K. V., Panov, V. A., Sanzharova, N. I., Isamov, N. N., Andreeva, N. V., Geshel, I. V., & Sidorova, E. V. (2020). The analysis of radioecological monitoring results in the vicinity of the Kursk Nuclear Power Plant (Analiz rezul'tatov radiatsionno-ekologicheskogo monitoringa v regione razmeshcheniya Kurskoy AES in Russian). Radiation Hygiene, 13(2), 19-30. https://doi.org/10.21514/1998-426X-2020-13-2-19-30
Lipták, Ľ., Fojcíková, E., Krpelanová, M., Chylý, M., & Čarný, P. (2019). ESTE annual impacts-system for assessment of radiological impacts of operational discharges from nuclear facilities. Radiation Protection Dosimetry, 186(2-3), 315-320. https://doi.org/10.1093/rpd/ncz225
Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan. (2016). Order of the Minister of National Economy of the Republic of Kazakhstan No. 503 of 9 December 2016 «Scientifically based physiological norms for food consumption» (Prikaz Ministra nacional'noj ekonomiki Respubliki Kazahstan № 503 ot 9 dekabrya 2016 g. «Nauchno obosnovannye fiziologicheskie normy potrebleniya produktov pitaniya» in Russian), Astana. https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600014674
Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan. (2020). Order of the Minister of Health of the Republic of Kazakhstan No. QR DSM-275/2020 of 15 December 2020 «On approval of the Sanitary Rules «Sanitary and Epidemiological Requirements for Ensuring Radiation Safety» (Prikaz Ministra zdravoohraneniya Respubliki Kazahstan No. QR DSM-275/2020 ot 15 dekabrya 2020 g. «Ob utverzhdenii Sanitarnyh pravil «Sanitarno-epidemiologicheskie trebovaniya k obespecheniyu radiacionnoj bezopasnosti» in Russian), Astana. https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2000021822
Mukusheva, M. K., & Fesenko, S. V. (2025). Principles and methods of organizing radiation monitoring in areas of planned Nuclear Power Plant placement (Printsipy i metody organizatsii radiatsionnogo monitoringa v zonakh planiruemogo razmeshcheniya AES in Russian). House of Printing, Pavlodar, 198.
Mukusheva, M. K., Spiridonov, S. I., Mikailova, R. A., & Toporova, A. V. (2024). Comparative analysis of software tools to predict the radioecological consequences after routine and accidental emissions by NPP for the population (Sravnitel'nyj analiz programmnyh sredstv dlya prognozirovaniya radioekologicheskih posledstvij shtatnyh i avarijnyh vybrosov AES dlya naseleniya in Russian). NNC RK Bulletin, 1, 89-95. https://doi.org/10.52676/1729-7885-2024-1-89-95
Mukusheva, M. K., Spiridonov, S. I., Mikailova, R. A., & Bozhko, V. V. (2025). Predictive assessment of radiation doses to the population in the potential areas for locating the Kazakhstan NPP according to data on standard emissions from various reactor types. Atomic Energy, 138, 3, 189-196. https://doi.org/10.1007/s10512-025-01244-6
Mukusheva, M. K., Spiridonov, S. I., Mikailova, R. A., & Toporova, A. V. (2026). Analysis of the characteristics of radioactive emissions from Nuclear Power Plants and justification of calculation tools for predicting population radiation doses: a tutorial (Analiz kharakteristik radioaktivnykh vybrosov AES i obosnovanie raschetnogo instrumentariya dlya prognozirovaniya doz oblucheniya naseleniya in Russian). House of Printing, Pavlodar, 188.
Panov, A. V., Isamov, N. N., & Kuznetsov, V. K. (2019). Radioecological monitoring in the vicinity of Rostov NPP. The analysis of results of long-term investigations (Radiatsionno-ekologicheskiy monitoring v regione razmeshcheniya Rostovskoy AES. Analiz rezul'tatov mnogoletnikh issledovaniy in Russian). Radiation Hygiene, 12(2), 54-65. https://doi.org/10.21514/1998-426X-2019-12-2s-54-65
Robles, B., Suáñez, A., Mora, J. C., & Cancio, D. (2007). Modelos implementados en el código CROM (Código de cRiba para evaluaciÓn de iMpacto). Madrid. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.3199.1842
Spiridonov, S. I., Kuznecov, V. K., Panov, A. V., & Titov, I. E. (2019). To the question of optimisation of radioecological monitoring in the vicinity of nuclear fuel cycle enterprises (K voprosu ob optimizacii radioekologicheskogo monitoringa v regione razmeshcheniya predpriyatij yadernogo toplivnogo cikla in Russian). Radiation and risk, 28(4), 44-53. https://doi.org/10.21870/0131-3878-2019-28-4-44-53
Spiridonov, S. I., Mikailova, R. A., & Fesenko, S. V. (2023). Evaluation of the operational intervention levels for radiation protection of the public based on the emergency scenarios at Russian Nuclear Power Plants (Otsenka urovney operativnogo vmeshatel'stva dlya zashchity naseleniya na osnove stsenariev avariy na rossiyskikh AES in Russian). Radiation and Risk, 32(1), 36-47. https://doi.org/10.21870/0131-3878-2023-32-1-36-47
Spiridonov, S. I., Mikailova, R. A., & Kuznetsov, V. K. (2025). Analysis of radioecological monitoring capabilities for assessing the impact of normalized NPP emissions on agroecosystems. Nuclear Energy and Technology, 11(2), 137-143. https://doi.org/10.3897/nucet.11.161715
Spiridonov, S. I., Mikailova, R. A., & Nushtaeva, V. E. (2021). About the assessment of radiation doses for the population from NPP atmospheric releases within the compliance with the dose constraint for a single facility (K voprosu ob ocenke soblyudeniya kvoty na obluchenie naseleniya ot gazoaerozol'nyh vybrosov AES in Russian). Radiation Biology. Radioecology, 61, 6, 664-670. https://doi.org/10.26583/npe.2025.1.08
Vasyanovich, M. E., Ekidin, A. A., Vasilyev, A. V., Kryshev, A. I., Sazykina, T. G., Kosykh, I. V., & Kapustin, I. A. (2019). Determination of radionuclide composition of the Russian NPPs atmospheric releases and dose assessment to population. Journal of Environmental Radioactivity, 208-209, 106006. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2019.106006
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Майра Мукушева, Сергей Спиридонов, Рена Микаилова, Анна Топорова (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
