Жасыл технологияда фиторемедиацияны қолдану әдістерін зерттеу
DOI:
https://doi.org/10.32523/pz31qd44Кілт сөздер:
Түйін сөздер: фиторемедиация технологиясы, қоршаған орта, Павловния, ауыр металдар, топырақ.Аңдатпа
Қоршаған ортаның ластануы жаһандық экологиялық қауіп сипатына ие болды, қазіргі жағдай үкіметтің, ғалымдардың, жұртшылықтың алаңдаушылығын тудырды және экономикалық үрдістер барысында ластаушы заттарға айналған элементтердің табиғаттағы айналымының қарапайым және жеткілікті тиімді технологияларын жасау қажеттілігін туындатты.
Бүгінгі күнге дейін белгілі қоршаған ортаны тазарту тұжырымдамасына ең сәйкес келетін әдіс фиторемедиация болып табылады, оның негізінде өсімдіктердің субстраттан радиоактивті немесе ластаушы элементтерді алудың гипераккумулятивті қабілеті жатыр. Осы ғылыми-зерттеу жұмысы фиторемедиация технологиясының негізгі элементтерін әзірлеуге бағытталған.
Фиторемедиацияға қатысатын процестер табиғи жағдайда жүретіндіктен, ластанған аймақтар адамның араласуынсыз өсімдіктермен өзін-өзі тазартуға бейім және ластану деңгейі төмен аудандарда қолдануға жарамды.
Жұмыстың негізгі мақсаты – ауыр металдармен ластанған топырақтарды фитоиндикациялау және фиторемедиациялау мүмкіндігін зерттеу, сонымен қатар фиторемедиация әдісін қолдана отырып, табиғи экологиялық тазартқыш өсімдіктерді зерттеу.
Зерттеу барысында қазіргі заманғы ғылыми-техникалық, нормативтік, әдістемелік әдебиеттерге аналитикалық шолу жүргізілді, зерттеу бағдарламасы әзірленді, тиісті әдістемелер таңдалды, зертханалық және далалық жағдайларда тәжірибелер жүргізілді. Зертханалық және далалық тәжірибелердің нәтижелері талданды. Бірнеше далалық сынақтар Алматы қаласы және Алматы облысының ауа ортасын тазарту үшін Павловния өсімдігін пайдалану мүмкіндігін растады. Зерттеу нәтижелері тез өсетін Павловния ағашының көмегімен ауыр металдармен (кадмий, қорғасын, мышьяк және сурьма) ластанған жерлерде топырақ қабатын қалпына келтіруге болатынын көрсетеді.
Фиторемедиация әдісінің барлық артықшылықтары мен шектеулері зерттеліп, эксперименталды түрде көрсетілді. Зерттеу нәтижелері ластанған топырақтағы қоршаған ортаға әсерді азайту үшін фиторемедиация әдісінің қолайлылығын анықтайды.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
1. Anil, K., Gupta, Mohammad, Yunus and Pramod, Pandey, K. (2003). Bioremediation: Ecotechnology for the Present Centur. EnviroNews, 9(2). https://isebindia.com/01_04/03-04-2.html
2. Ancona, V., Barra, C. A., Campanale, C., De Caprariis, B., Grenni, P., Uricchio, V. F., & Borello, D. (2019). Gasification of poplar biomass produced in a contaminated area using bioremediation. Journal of Environmental Management, 8. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2019.03.067 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2019.03.038
3. Ancona, V., Barra, C., Grenni, P., Di, L., Campanale, C., Calabrese, A., Uricchio, V. F., Mascolo, G., & Massacci, А. (2017). Plant-based bioremediation of an area historically contaminated with PCBs and heavy metals in Southern Italy. New biotechnology, 38 (Pt B), 65–73. https://doi/org/10.1016/j.nbt.2016.09.006 DOI: https://doi.org/10.1016/j.nbt.2016.09.006
4. Bieby, V., Tangahu, S., Rozaimah, A., Hassan, B., Mushrifah, I., Nurina, A., & Muhammad, M. (2011). A review on heavy metals (As, Pb, and Hg) uptake by plants through phytoremediation. International Journal of Chemical Engineering, 1687-806X. https://doi.org/10.1155/2011/939161 DOI: https://doi.org/10.1155/2011/939161
5. Clemens, S., Palmgren, M. G. & Kramer, U. (2002). A long way ahead: understanding and engineering plant metal accumulation. Trends in Plant Science, 7(7), 309-314. doi:10.1016/S1360-1385(02)02295-1 DOI: https://doi.org/10.1016/S1360-1385(02)02295-1
6. Demin, A. V., Rybalchenko, I. V., Milkina, I. V., & Zhandarova, Yu. A. (2022). Technologies of sustainable development of territories: phytoremediation as an innovative method of rehabilitation of depressed territories (Tekhnologii ustoychivogo razvitiya territoriy: fitoremediatsiya kak innovatsionnyy metod reabilitatsii depressivnykh territoriy in Russian). Bulletin of the Peoples' Friendship University of Russia. Series: State and Municipal Administration (Byulleten' Universiteta Druzhby Narodov Rossii. Seriya: Gosudarstvennoe i Munitsipal'noe Upravlenie), 9(2). 124-136. https://doi.org/10.22363/2312-8313-2022-9-2-24-136 DOI: https://doi.org/10.22363/2312-8313-2022-9-2-124-136
7. Dushenkov, V. (1999). Phytoremediation: the green revolution in ecology (Fitoremediatsiya: zelyonaya revolyutsiya v ekologii in Russian). Chemistry and Life of the 21st century (Chimiya i Zhizn'21 veka in Russian), 11-12, 48-49. https://djvu.online/file/kex7oRV7pfh3G
8. Garbisu, C. (2002). Phytoremediation: a technology using green plants to remove contaminants from polluted areas. Reviews on Environmental Health, 17(3), 173-188. https://doi.org/10.1515/REVEH.2002.17.3.173 DOI: https://doi.org/10.1515/REVEH.2002.17.3.173
9. Johnson, E. R. R. L. & Shilling, D. G. “Cogon Grass. Plant Conservation Kirchner, A. (2002). Mine-land restoration: phytoremediation of heavy-metal contaminated sites - a critical view”. International Ecological Engineering Society. http://www.iees.ch/EcoEng011/EcoEng011_R2.html
10. Kireeva, N. A., Grigoriadi, A. S., & Bagautdinov, F. Ya. (2011). Phytoremediation as a method of purification of soils contaminated with heavy metals (Fitoremediatsiya kak metod ochistki pochv, zagryaznennykh tyazhelymi metallami in Russian). Theoretical and Applied Ecology (Teoreticheskaya i prikladnaya ekologiya), 3, 4-16. https://www.elibrary.ru/item.asp?edn=oofkoh
11. Kamnev, A. A., & Van der Lelie, D. (2000). Chemical and biological parameters as tools to evaluate and improve heavy metal phytoremediation (Khimicheskie i biologicheskie parametry kak instrumenty dlya otsenki i uluchsheniya fitoremediatsii tyazhelykh metallov in Russian). Bioscience Reports (Bionaúchnye doklady), 20, 239-258. http://dx.doi.org/10.1023/A:1026436806319 DOI: https://doi.org/10.1023/A:1026436806319
12. Kalimoldina, L. M., Sergibaeva, I. M. (2021). Phytoremediation as a biological method of reducing the harmful effects of motor transport on the environment (Fitoremediatsiya kak biologicheskiy metod snizheniya vrednogo vozdeystviya avtomobilnogo transporta na okruzhayushchuyu sredu in Russian). International Turkish World Engineering and Science Congress Bildiriler Kitabı Proceedings Book. APA, 2021, 645-646. https://teskongre.org/fm2021eng/kongre-programi/
13. Kalimoldina, L. M., Sultangazieva, G. S., & Suleimenova, M. Sh. (2022). Contamination of soils with heavy metal in the urban area of Аlmaty. Soil Science and Agrochemistry, 3, 38-45. https://doi.org/10.51886/1999-40X_2022_3_38 DOI: https://doi.org/10.51886/1999-740X_2022_3_38
14. Medina, V. F., Marmiroli, M., Dietz, A. C., & Cutcheon, S. C. (2003). Plant tolerances to contaminants. Phytoremediation: transformation and control of contaminants. New York: JohnWiley, 189–32. https://www.researchgate.net/publication/229721192_PlantTolerances_to Contaminants DOI: https://doi.org/10.1002/047127304X.ch6
15. Macek, T., Francova, K., Kochankova, L., Lovecka, P., Ryslava, E., Rezek, J., Sura, M., Triska, J., Demnerova, K., & Mackova, M. (2004). Phytoremediation: biological cleaning of a polluted environment. Reviews on Environmental. Ealth, 19(1), 63-82. https://doi.org/10.1515/reveh.2004.19.1.63 DOI: https://doi.org/10.1515/REVEH.2004.19.1.63
16. Minyuk, Z. P., & Sharovarov, G. A. (2008). Modern methods of cleaning polluted territories (Modern metody ochistki zagryaznennykh territoriy in Russian). Bulletin of MDU named after A.A. Kulyashova (Vesnik MDU named after A.A. Kulyashova), 2-3(30), 173-178. http://libr.msu.by/handle/123456789/14074
17. McCutcheon, S., Wolfe, N. L., Carreria, L., & Ou, T. (1995). Phytoremediation of hazardous wastes//Innovative technologies for site remediation and hazardous waste management. Proceedings of the National Conference.Pittsburgh, Pennsylvania, 597-604. https://www.researchgate.net/publication/255264707_Phytoremediation_of_hazardous_wases_Technical_report_23--26_July_1995
18. Roongtanakiat, N. & Chairoj, P. (2010). Vetiver grass for remedying soil contaminated with heavy metals. http:/www.google.com/ Roongtanakiat+ N+and+Chairoj+ R=2001&meta= &aq=o&aqi= &aql=&oq=&gs_rfai= & fp=da1b4ba80a870679
19. Mohammad, I. L., Zhen-li, H., Peter, J. S., & Xiao-e, Y. (2008). Phytoremediation of heavy metal polluted soils and water: progresses and perspectives. J Zheijiang Univ Sci B, 9(3), 210-220. https://doi.org/10.1631/jzus.B0710633 DOI: https://doi.org/10.1631/jzus.B0710633
20. Tica, D., Udovic, M., & Lestan, D. (2011). Immobilization of potentially toxic metals using different soil amendments. Chemosphere, 85, 577-583. http://dx.doi.org/10.1016/j.chemosphere.2011.06.085 DOI: https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2011.06.085
21. US Environmental Protection Agency (2004). Lead-how lead affects the way we live and breath. office of air quality planning and standards. http://www.epa.gov/air/urbanair/lead/index.html
22. United States Environmental Protection Agency (USEPA). (2004). Hazard Summary. Lead Compounds. http://www.epa.gov/ttn/atw/hlthef/ lead.html
23. Vassilev, A. (2002). Metal phytoextraction: state of art and perspectives (Metal fitoekstraktsiya: sostoyanie iskusstva i perspektivy in Russian). Bulgarian J. of Agr. Sci, 8, 125–140. https://agrojournal.org/08/859.htm
24. Wu, J., Hsu, F. C. & Cunningham, S. D. (1999). Chelate-assisted pb phytoextraction: pb availability, uptake, and translocation constraints. Environmental Science and Technology, 33(11), 1898-1904. doi:10.1021/es9809253 DOI: https://doi.org/10.1021/es9809253
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Лайла Калимолдина, Жанат Шаихова, Гулбарам Султангазиева, Гулжан Жақсыбаева, Шинар Аскарова (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
