Астана қаласы Алматы ауданының урбанофлорасының түрлік құрамына талдау
DOI:
https://doi.org/10.32523/jx46m985Кілт сөздер:
қалалық флора, Астана, Алматы ауданы, тұқымдас, урбанофлораАңдатпа
Соңғы жылдары жүргізілген қалалық флораға қатысты зерттеулер урбанофлоралардың түрлік құрамы жағынан кедей деген пікірді теріске шығарды. Зерттеулер қалалық флоралардың табиғи орта флорасынан ерекшеленетінін, сонымен бірге оның байлығын бейнелейтінін көрсетті. Біздің мақалада Астана қаласы Алматы ауданының қалалық флорасының құрамы берілген. Белгіленгендей, ауданның урбанофлорасы 125 түрді қамтиды, 95 туысқа және 39 тұқымдасқа жатады. Ауданның негізгі жасыл желегін мынадай ағаш-бұта өсімдіктері құрайды: Rosaceae Juss. (20 түр; 15,8 %), Poaceae Barnhart (19; 15,0 %), Asteraceae Bercht. & J. Presl (11; 8,7 %), Асеғасеае Juss. (син. Sapindaceae Juss.) (6; 4,7 %). Жалпы алғанда, бұл ірі тұқымдастар 108 түрді біріктіріп, аудан флорасының шамамен 85 % құрайды. Туыстардың түрлік байлығын талдау нәтижесінде ең ірілері анықталды: Acer І. (6 түр; 6,3 %), Fraxinus Tourn. ех L. (4; 4,2 %), Populus L. (4; 4,2 %), Picea A. Dietr. (3; 3,1 %), Malus МШ. (3; 3,1 %), Spiraea L. (3; 3,1 %). Алынған нәтижелер қалалық флораның шектеулі таксономиялық топтардың басым болуымен сипатталатын құрылымдалған құрамға ие екенін көрсетеді. Мұндай құрылым қаланы көгалдандырудың мақсатты жүргізілуімен қатар, өсімдік түрлерінің қалалық орта жағдайларына экологиялық бейімделгіштігін де айқындайды. Ағашты және бұталы өсімдіктердің басым болуы олардың экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етудегі, ауа сапасын жақсартудағы және қалалық экожүйелердің жалпы тұрақтылығын арттырудағы маңызды рөлін көрсетеді.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
1. Adger, W. N., Crépin, A.-S., Folke, C., Medina, D. O., Chapin, F. S., Segerson, K., & Seto, K. C. (2020). Urbanization, migration, and adaptation to climate change. One Earth, 3, 396-399. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2020.09.014
2. Aronson, M. F., La Sorte, F. A., Nilon, C. H., Katti, M., Goddard, M. A., Lepczyk, C. A., & Winter, M. (2014). A global analysis of the impacts of urbanization on bird and plant diversity reveals key anthropogenic drivers. Proceedings of the royal society B: biological sciences, 281(1780), 20133330. https://doi.org/10.1098/rspb.2013.3330
3. Belaire, J. A., Higgins, C., Zoll, D., Lieberknecht, K., Bixler, R. P., Neff, J. L. & Jha, S. (2022). Fine-scale monitoring and mapping of biodiversity and ecosystem services reveals multiple synergies and few tradeoffs in urban green space management. Science of The Total Environment, 849, 157801. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.157801
4. Collier, M. J. (2014). Novel ecosystems and the emergence of cultural ecosystem services. Ecosystem services, 9, 166-169. https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2014.06.002
5. Collier, P., Glaeser, E. L., Venables, A., & Manwaring, P. (2020). Urban land use planning for economic growth. International Growth Centre.
6. Dambeebo, D., Jalloh, C. A. (2018). Sustainable urban development and land use management: Wa municipality in perspective, Ghana. Journal of Sustainable Development, 11(5), 235–248. https://doi.org/10.5539/jsd.v11n5p235
7. Forman, R. T., & Alexander, L. E. (1998). Roads and their major ecological effects. Annual review of ecology and systematics, 29(1), 207-231.
8. Fusaro, L., Salvatori, E., Winkler, A., Frezzini, M. A., De Santis, E., Sagnotti, L., & Manes, F. (2021). Urban trees for biomonitoring atmospheric particulate matter: An integrated approach combining plant functional traits, magnetic and chemical properties. Ecological Indicators, 126, 107707. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2021.107707
9. Gelbard, J. L., & Belnap, J. (2003). Roads as conduits for exotic plant invasions in a semiarid landscape. Conservation Biology, 17(2), 420–432.
10. Gregory, J. H., Dukes, M. D., Jones, P. H., & Miller, G. L. (2006). Effect of urban soil compaction on infiltration rate. Journal of soil and water conservation, 61(3), 117-124.
11. Kalfas, D., Kalogiannidis, S., Chatzitheodoridis, F., & Toska, E. (2023). Urbanization and land use planning for achieving the sustainable development goals (SDGs): a case study of Greece. Urban Science, 7(2), 43. https://doi.org/10.3390/urbansci7020043
12. Konysbaeva, D., Gorbulya, V., Baibussenov, K., Abildinov, A., & Faizakhmatov, Z. (2019). Urban flora of Astana (Kazakhstan): A technology for creating a comfortable ecosystem. International Journal of Engineering and Advanced Technology, 8(3), 155-162.
13. Kowarik, I. (2011). Novel urban ecosystems, biodiversity, and conservation. Environmental pollution, 159(8-9), 1974-1983.
14. Lennartsson, T., Axelsson Linkowski, W., Wissman, J., Westin, A., D'Amico, M., Kollmann, J. & Hanslin, H. M. (2023). Roadside habitats and biodiversity conservation - a litterature review with focus on vascular plants and arthropods. CBM: s skriftserie, 126.
15. Li, H., Luo, P., Yang, H., Li, T., Luo, C., Wu, S., & Cheng, Y. (2022). Effect of road corridors on plant diversity in the Qionglai mountain range, China. Ecological Indicators, 134, 108504.
16. McKinney, M. L. (2008). Effects of urbanization on species richness: a review of plants and animals. Urban ecosystems, 11(2), 161-176.
17. Oh, D., & Park, I. K. (2023). Changes in service distances of urban parks before and after the COVID-19 Pandemic: Applying a modified gravity model for Seoul Metropolitan Area. arXiv preprint arXiv, 2303, 15321.
18. Plants of the World Online (POWO). (2022). Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. http://www.plantsoftheworldonline.org/
19. Potgieter, L. J., Gaertner, M., Kueffer, C., Larson, B. M. H., Stuart, H., Livingstone, W., O’Farrell, P. G., & Richardson, D. M. (2017). Alien plants as mediators of ecosystem services and disservices in urban systems: A global review. Biological Invasions, 19(12), 3571-3588. https://doi.org/10.1007/s10530-017-1589-6
20. Sadyrova, G. A., Inelova, Z. A., Yessimsitova, Z., Dzhamilova, S. M., Baizhygitov, D. K., & Dauletbaeva, M. M. (2018). Analysis of urban flora of the city of Almaty (Kazakhstan). OnLine Journal of Biological Sciences, 18(3), 365-376. https://doi.org/10.3844/ojbsci.2018.365.376
21. Sadyrova, G., Tanybayeva, A., Bazarbaeva, T., Mukanova, G., Jamilova, S., & Nurmakhanova, A. (2023). Analysis of the ecological state of urban green spaces in the Medeu district of Almaty. Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Chemistry. Geography. Ecology Series, 145(4), 83-92. https://doi.org/10.32523/2616-6771-2023-145-4-83-92
22. Von der Lippe, M., & Kowarik, I. (2007). Long‐distance dispersal of plants by vehicles as a driver of plant invasions. Conservation Biology, 21(4), 986-996.
23. Werkenthin, M., Kluge, B., & Wessolek, G. (2014). Metals in European roadside soils and soil solution–A review. Environmental pollution, 189, 98-110.
24. Weyens, N., Thijs, S., Popek, R., Witters, N., Przybysz, A., Espenshade, J., & Gawronski, S. W. (2015). The role of plant–microbe interactions and their exploitation for phytoremediation of air pollutants. International Journal of Molecular Sciences, 16(10), 25576-25604. https://doi.org/10.3390/ijms161025576
25. Yurtsev, B. A., & Kamelin, R. V. (1991). Basic concepts and terminology of floristry (Osnovnye poniatiia i terminy floristiki in Russian). Perm: Perm State University, 80 p.
26. Zhang, S., Guan, Z., Liu, Y., & Zheng, F. (2022). Land use/cover change and its relationship with regional development in Xixian New Area, China. Sustainability, 14(11), 6889. https://doi.org/10.3390/su14116889
Жүктеулер
Жарияланды
Нұсқалар
- 2026-07-05 (2)
- 2026-06-30 (1)
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Saule Mukhtubayeva, Ruslan Muratov, Saule Koblanova, Moldir Sharipova, Gulfairuz Koibagarova, Arailym Kurmanova (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
